هم آن را نقل كرده‌اند و دانشمندان در مورد صحت صدور اين قول از آن دو ، اختلافى ندارند و حتى آن دو تا هنگام مرگ بدون ترديد همين عقيده را داشته و با آن عقيده از دنيا رفته‌اند . ابن يحيى نقل مىكند كه ابو الهذيل علاف هم « 1 » در مورد امير المؤمنين على ( ع ) و عايشه و طلحه و زبير همين عقيده را داشته و نظر اين دو پيشواى معتزله را پيروى مىكرده است و همواره بر همين اعتقاد بوده تا درگذشته است . شيخ و ديگر متكلم بزرگ معتزله كه در فقه و احكام شريعت هم صاحب‌نظر است ، ابو بكر اصم « 2 » مىباشد كه به جريال هم معروف است . او مىگويد : من در مورد هر يك از دو گروه شركت‌كننده در جنگ جمل متوقف هستم و دربارهء هيچ كدام نه به هدايت حكم مىكنم و نه به گمراهى و دربارهء پسنديدگى و برترى هيچ‌يك از دو گروه سخن نمىگويم ، ولى مىگويم اگر على بن ابى طالب ( ع ) در جنگ با عايشه و طلحه و زبير به اين قصد و نيت بوده است كه از فتنه و فساد در زمين جلوگيرى كند و آنان را از به ناحق چيره شدن و ستم بر بندگان خدا بازدارد ، همانا كه راهش صحيح و مأجور است و اگر با اين كار ارادهء زور و ستم و استبداد و كومت بدون مشورت با علما را داشته و مىخواسته است با چيرگى بر مردم فرمانروايى كند و به ديگران زيان برساند گمراه و گمراه‌كننده و اهل دوزخ است . سپس سخن خود را چنين توضيح داده است كه من از آن جهت كه موضوع برايم پوشيده و نيت افراد برايم پنهان و باطل شبهه‌انگيز و حق نزد عاقلان سخت پوشيده است ، چنين مىگويم ، و دربارهء گروه ديگر نيز همين گونه مىگويم كه اگر عايشه و طلحه و زبير در جنگ با على ( ع ) و يارانش قصد داشته‌اند او را از استبداد در حكومت بدون رضايت علما بازدارند و از قاتلان عثمان خونخواهى كنند و كار خلافت را به شورا واگذارند تا مسلمانان خود هر كه را مىخواهند برگزينند ، بدون ترديد افرادى هدايت‌كننده ،

--> ( 1 ) محمد بن هذيل عبدى نخستين متكلم نظرى معتزله ( 235 - 130 ه ق ) است و از آثارش چيزى بر جاى نمانده است . رجوع كنيد به دانشنامهء ايران و اسلام ؛ مقالهء ينبرگ ، ص 1126 - 1124 . م ( 2 ) ابو بكر اصم قهستانى ( درگذشته 313 ه ق ) . رجوع كنيد به معجم المؤلفين ؛ ج 9 ص 159 . م